
ΜΕΛΕΤΖΗΣ ΣΠΥΡΟΣ
|
Στις
27 του Σεπτέμβρη συμπληρώνονται 70 χρόνια από την ίδρυση του ΕΑΜ, του
Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου, που συσπείρωσε τη μεγάλη πλειοψηφία του
ελληνικού λαού και με την καθοδήγηση του ΚΚΕ οργάνωσε την αντίσταση του
λαού μας ενάντια στο γερμανικό φασισμό.
Οταν τα
στρατεύματα της Γερμανίας, της Ιταλίας και της Βουλγαρίας κατέκτησαν την
Ελλάδα και οι Γερμανοί μπήκαν στην Αθήνα (27 Απρίλη 1941), οι
κομμουνιστές που δραπέτευσαν από τους τόπους εξορίας, όπου τους κρατούσε
η κυβέρνηση Μεταξά, καθώς και άλλοι, που δρούσαν στην παρανομία,
έσπευσαν να ανασυγκροτήσουν το ΚΚΕ και να οργανώσουν την Αντίσταση κατά
των κατακτητών.
Στις 31 Οκτώβρη 1940 το (πρώτο) «ανοιχτό γράμμα
προς τον ελληνικό λαό» του Νίκου Ζαχαριάδη, Γενικού Γραμματέα της ΚΕ του
ΚΚΕ, από τα μπουντρούμια της Κρατικής Ασφάλειας, χάραξε τη γραμμή της
πάλης στον ελληνοϊταλικό πόλεμο. Το πρώτο ανοιχτό γράμμα δημοσιεύτηκε
στις 2 Νοέμβρη 1940 και ανάμεσα σε άλλα, καλούσε «(...) Δίπλα στο κύριο
μέτωπο και Ο ΚΑΘΕ ΒΡΑΧΟΣ, Η ΚΑΘΕ ΡΕΜΑΤΙΑ, ΤΟ ΚΑΘΕ ΧΩΡΙΟ, ΚΑΛΥΒΑ ΜΕ
ΚΑΛΥΒΑ, Η ΚΑΘΕ ΠΟΛΗ, ΣΠΙΤΙ ΜΕ ΣΠΙΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΦΡΟΥΡΙΟ ΤΟΥ
ΕΘΝΙΚΟΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟΥ ΑΓΩΝΑ. (...) Επαθλο για τον εργαζόμενο λαό και
επιστέγασμα για το σημερινό του αγώνα, πρέπει να είναι και θα είναι, μια
καινούργια Ελλάδα της δουλειάς, της λευτεριάς, λυτρωμένη από κάθε ξένη
ιμπεριαλιστική εξάρτηση, μ' έναν πραγματικά παλλαϊκό πολιτισμό (...)».
Στη γραμμή του «ανοιχτού γράμματος» κινήθηκε στη συνέχεια η δράση του ΕΑΜ.
Το
ΚΚΕ είχε βγει βαριά χτυπημένο από τη βασιλομεταξική δικτατορία της 4ης
Αυγούστου 1936. Η Κρατική Ασφάλεια μπόρεσε να συγκροτήσει τη χαφιέδικη
«Προσωρινή Διοίκηση» σε ρόλο καθοδηγητικού οργάνου του Κόμματος, που
εξέδιδε τον κατευθυνόμενο «Ριζοσπάστη».
Στο
ίδιο διάστημα, με πρωτοβουλία στελεχών του ΚΚΕ, είχε συγκροτηθεί η
«Παλιά Κεντρική Επιτροπή», που λειτουργούσε ως καθοδηγητικό όργανο του
Κόμματος.Το ΚΚΕ είχε στερηθεί τις σημαντικές υπηρεσίες
εκατοντάδων στελεχών του, που η κυβέρνηση Μεταξά παρέδωσε στους
Γερμανούς, καθώς και του Γενικού Γραμματέα της ΚΕ Νίκου Ζαχαριάδη, που
επίσης τον παρέδωσε στην Γκεστάπο και αυτή τον έστειλε στο στρατόπεδο
Νταχάου. Μπόρεσε ωστόσο να ξεπεράσει τις δυσκολίες και σε πολύ λίγο
χρόνο μετατράπηκε σε ισχυρό και μαζικό Κόμμα.
Την 1η του Ιούλη 1941, συγκροτείται η Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΕ και συνέρχεται η 6η Ολομέλειά της.Το θέμα της συζήτησης ήταν: «
Η τρέχουσα στιγμή και τα καθήκοντα των Ελλήνων κομμουνιστών - έκκληση προς τα μέλη του ΚΚΕ».
Στην απόφασή της η ΚΕ
(ΚΚΕ - Επίσημα Κείμενα, τ. 5ος, σελ. 36-40) κάνει εκτίμηση του ιμπεριαλιστικού χαρακτήρα του πολέμου:
«1.
Η ανθρωπότητα περνάει την πιο κρίσιμη στιγμή της ιστορίας της. Απ' άκρη
σ' άκρη της Γης απλώνονται όλο και πιο πολύ οι φλόγες του δεύτερου
ιμπεριαλιστικού πολέμου, που έχει σκοπό το ξαναμοίρασμα της Γης(...)».
Ταυτόχρονα,
εκτιμά ότι η υπεράσπιση και η νίκη της ΕΣΣΔ στον πόλεμο (ήδη από τις 22
του Ιούνη 1941 είχε δεχτεί τη χιτλερική επίθεση), ταυτίζεται με την
αντιφασιστική πάλη των λαών.
«2. (...)
Η υπεράσπιση της Σοβιετικής Ενωσης, η υποστήριξη της νίκης της με όλα
τα μέσα είναι ύψιστο καθήκον κάθε κομμουνιστή, κάθε εργαζόμενου ανθρώπου
που θέλει τη λευτεριά της χώρας του από το φασιστικό ζυγό. Οι
κομμουνιστές ποτέ δεν ξεχνάνε, πως σε τελευταία ανάλυση η Σοβιετική
Ενωση είναι ο κοινός εχθρός όλων των ιμπεριαλιστών. Ομως, οι
κομμουνιστές οφείλουν να δουν, ότι στο σημερινό στάδιο της
αντισοβιετικής επίθεσης ο φασισμός είναι ο κύριος εχθρός όχι μόνον του
πρώτου σοσιαλιστικού κράτους, αλλά και κάθε δημοκρατικής κατάκτησης του
λαού. Γι' αυτό πρέπει να υποστηρίζουν κάθε προσπάθεια που θα τείνει στη
συντριβή του φασισμού και στην υπεράσπιση της Σοβιετικής Ενωσης...».
Η
απόφαση της 6ης Ολομέλειας θέτει ως καθήκον, μέσα στις συγκεκριμένες
αντίξοες συνθήκες, την ανασυγκρότηση του ΚΚΕ, μέσω της αντιμετώπισης της
διαβρωτικής, από τον ταξικό αντίπαλο, δουλειάς στην περίοδο της
Μεταξικής δικτατορίας, και τη συσπείρωση και εξασφάλιση της ενότητας του
Κόμματος στην απόφαση αυτή, που έμελλε να είναι μετά το ιστορικό γράμμα
του ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ Ν. Ζαχαριάδη, το οποίο καλούσε στον
εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα, η βάση της πολιτικής για την εθνική και
κοινωνική απελευθέρωση.
«6. Στις
σημερινές υπεύθυνες ιστορικές στιγμές για την ανθρωπότητα και τον
κομμουνισμό πρωταρχικός όρος για τη νίκη είναι η ύπαρξη γερού
κομμουνιστικού κόμματος, ικανού να οδηγήσει το λαό στην εθνική και
κοινωνική του απελευθέρωση. Είναι κοινή συνείδηση ότι πρέπει να μπει
τέρμα σε μια κατάσταση αποσύνθεσης. Το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ελλάδας
πρέπει το γρηγορότερο να περάσει από το στάδιο της σύγχυσης, του
χαφιεδισμού και της διασποράς στο στάδιο της ανασυγκρότησης και
συνένωσης των δυνάμεων, να γίνει ο οδηγός του λαϊκού αγώνα για την
εθνική μας ανεξαρτησία, για την εξουσία του λαού...».
Και έθετε τα καθήκοντα του αγώνα ως εξής:
«7.
Ο γερμανοϊταλικός φασιστικός ζυγός και ο διεκπεραιωτής του, η αντεθνική
κυβέρνηση Τσολάκογλου, οδηγούν καθημερινά τον ελληνικό λαό στον
αφανισμό. Μέσα στις σημερινές συνθήκες το βασικό καθήκον των Ελλήνων
κομμουνιστών είναι η οργάνωση της πάλης του ελληνικού λαού για την
υπεράσπιση της Σοβιετικής Ενωσης και την αποτίναξη του ξενικού
φασιστικού ζυγού. Το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ελλάδας καλεί τον ελληνικό
λαό, τα κόμματα και τις οργανώσεις του, σ' ένα εθνικό μέτωπο της
απελευθέρωσης:
α) Για το διώξιμο της γερμανοϊταλικής κατοχής από την Ελλάδα.
β) Για την ανατροπή της κυβέρνησης - οργανέτου τους.
γ) Για την καθημερινή υποστήριξη και υπεράσπιση της Σοβιετικής Ενωσης.
δ) Για την υποστήριξη κάθε συνεπούς αντιφασιστικής δύναμης με όλα τα μέσα.
ε)
Για το σχηματισμό προσωρινής κυβέρνησης από όλα τα κόμματα, που θα
αποκαταστήσει τις δημοκρατικές ελευθερίες του λαού, θα του εξασφαλίσει
ψωμί και δουλιά, θα συγκαλέσει συνταχτική εθνοσυνέλευση και θα
υπερασπίσει την ακεραιότητα και την ανεξαρτησία της Ελλάδας από κάθε
ξενική ιμπεριαλιστική δύναμη.
8. Η
συγκρότηση του εθνικού μετώπου επιβάλλει στον κάθε κομμουνιστή, στον
κάθε αντιφασίστα μια επίμονη καθημερινή δουλιά για την οργάνωση της
πάλης για το ψωμί του λαού που λιμοκτονεί, για την αύξηση του
μεροκάματου και των μισθών, ενάντια στις επιτάξεις και στη λήστεψη της
εγχώριας παραγωγής, για την οργάνωση των εργατών και υπαλλήλων στα
σωματεία τους, που θα είναι όργανα πάλης για την καλυτέρεψη της ζωής
τους, για την άμεση οργάνωση των απολυθέντων πολεμιστών, των τραυματιών
και των θυμάτων, για την ανακούφιση της τραγικής θέσης τους, για την
κατάπαυση της εντεινόμενης φασιστικής τρομοκρατίας, για την απόλυση όλων
των συλληφθέντων αντιφασιστών και για την παροχή γενικής πολιτικής
αμνηστίας.
9. Οργανώνοντας
ακούραστα τον αγώνα για τα καθημερινά ζητήματα όλων των λαϊκών στρωμάτων
και την ένοπλη αντίσταση στους καταχτητές, το Κόμμα και ο κάθε
κομμουνιστής ξεχωριστά οφείλει να προσανατολίζεται έγκαιρα και σωστά στα
σοβαρά γεγονότα που αλλάζουν και θα αλλάζουν κάθε μέρα με γρηγορότερο
ρυθμό, να οργανώνει τις δυνάμεις της λαϊκής εξέγερσης για την εθνική και
κοινωνική απελευθέρωση της Ελλάδας. Κάθε κομμουνιστής έχει χρέος να
δώσει όλες του τις δυνάμεις για τη συγκρότηση του εθνικού μετώπου,
δουλεύοντας ειλικρινά γι' αυτό το σκοπό και οργανώνοντας παντού
επιτροπές εθνικού μετώπου από πολίτες κάθε πολιτικής παράταξης, που
θέλουν την ανεξαρτησία της Ελλάδας. Οι κομμουνιστές οφείλουν να
διαφωτίζουν το λαό πως οριστικά μόνον η λαϊκή εξουσία των εργατών και
αγροτών θ' απαλλάξει το λαό από τα μαρτύρια των ιμπεριαλιστικών πολέμων,
θα δώσει τη γη στους αγρότες, θα απαλλάξει τον τόπο από την ξενική
εξάρτηση και εκμετάλλευση και θα κάνει τον εργαζόμενο λαό ελεύθερο,
χορτάτο και πολιτισμένο».

Το σημαντικό ζήτημα δεν ήταν
μόνον το κάλεσμα στην εργατική τάξη και στ' άλλα λαϊκά στρώματα για
εθνικοαπελευθερωτική πάλη. Ηταν κυρίως ότι η πρωτοβουλία οργάνωσης αυτού
του αγώνα περνούσε στα χέρια της εργατικής τάξης.
Πράγματι, τα
αποτελέσματα της δράσης του ΚΚΕ με βάση αυτήν την απόφαση δεν άργησαν να
'ρθουν. Αλλωστε, η λαϊκή πάλη για την απελευθέρωση είχε ήδη αρχίσει να
οργανώνεται πριν την Ολομέλεια, με πρωτοβουλίες που έπαιρναν κατά
περιοχές οι κομμουνιστές. Το ζητούμενο ήταν να πάρει πανελλαδικά
χαρακτηριστικά, να καθοδηγηθεί κεντρικά, να αποκτήσει ενιαίο
προσανατολισμό, να γίνει πιο αποτελεσματική.
Ηδη, από το Μάη -
Ιούνη, ακόμη, του '41, είχαν δημιουργηθεί πλατιές εθνικοαπελευθερωτικές
οργανώσεις: Στη Μακεδονία η οργάνωση «Ελευθερία», στην Ηπειρο το
«Πατριωτικό Μέτωπο», στην Καλαμάτα η «Νέα Φιλική Εταιρεία», στον Πύργο
το «Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο» κ.ο.κ. Η πρώτη, όμως, πανελλαδική
εθνικοαπελευθερωτική οργάνωση ήταν η ΕΘΝΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ, που ιδρύθηκε
στην Αθήνα στις 28 του Μάη του 1941.
Με πρωτοβουλία του ΚΚΕ αμέσως
μετά την έναρξη της Κατοχής, δημιουργήθηκαν το Εργατικό Εθνικό
Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΕΑΜ - 16 Αυγούστου 1941).
Στις 27
Σεπτέμβρη του 1941 πραγματοποιήθηκε η ιδρυτική σύσκεψη του Εθνικού
Απελευθερωτικού Μετώπου με τη συμμετοχή του ΚΚΕ, του Σοσιαλιστικού
Κόμματος Ελλάδας (ΣΚΕ), του κόμματος της Ενωσης Λαϊκής Δημοκρατίας
(ΕΛΔ), του Αγροτικού Κόμματος Ελλάδας (ΑΚΕ).
Το Νοέμβρη του 1941, ο
Θανάσης Κλάρας (μετέπειτα Αρης Βελουχιώτης) φεύγει από την Αθήνα για τη
Ρούμελη με αποστολή της ΚΕ του ΚΚΕ να ερευνήσει τις δυνατότητες
οργάνωσης του ένοπλου αγώνα. Το Δεκέμβρη ο Κλάρας επέστρεψε και κατέθεσε
θετική, ως προς το θέμα, έκθεση στην ΚΕ. Στις αρχές Γενάρη του 1942,
συνήλθε η ΚΕ του ΚΚΕ και αποφάσισε την ίδρυση πανελλαδικού
απελευθερωτικού στρατού. Στο πλαίσιο αυτής της απόφασης, στις 2 Φλεβάρη
του 1942, πραγματοποιήθηκε η ιδρυτική σύσκεψη του ΕΛΑΣ.
Στις 16
Φλεβάρη του 1942 ιδρύεται ο Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός
(ΕΛΑΣ), το